छातीत जळजळ होतेय, मळमळ होतेय, पित्त चा त्रास होतोय .. मग हे वाचाच

नमस्कार!
मी डॉ. क्षितीजा – सिंपल आयुर्वेद च्या या नवीन भागामध्ये आपले मनःपूर्वक स्वागत आहे.

आज आपण एक अत्यंत सामान्य पण त्रासदायक समस्या – ऍसिडिटी, हायपर ऍसिडिटी आणि ऍसिड रिफ्लक्स – याबद्दल बोलणार आहोत.
लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत बऱ्याच लोकांना हा त्रास जाणवतो. लक्षणांमध्ये सतत घशाशी आंबट पाणी येणे, छातीत जळजळ, मळमळ, डोकेदुखी, घशात काहीतरी अडकले असल्यासारखं वाटणे इत्यादी गोष्टी येतात.

ऍसिड रिफ्लक्स कसा होतो?
आपण अन्न खातो तेव्हा ते अन्ननलिकेतून (इसोफेगस) खाली जाऊन जठरात (स्टमक) पोहोचते. अन्ननलिका आणि जठर यांच्या मधोमध गॅस्ट्रो-इसोफेजियल स्पिंटर नावाचं झडपसारखं स्नायुचक्र असतं. हे उघडून अन्नाला जठरात प्रवेश देते आणि नंतर लगेच बंद होते.

काही चुकीच्या सवयींमुळे हे झडप नीट बंद होण्याची क्षमता कमी होते. पचनासाठी जठरामध्ये हायड्रोक्लोरिक ऍसिड (HCl) तयार होतं. हे प्रमाणाबाहेर वाढलं की ते वरच्या दिशेने अन्ननलिकेत फेकलं जातं – यालाच रिगर्गिटेशन / रिफ्लक्स म्हणतात. त्यामुळे आंबटपणा, जळजळ, आणि गंभीर प्रकरणात अल्सर, कोलायटिस, गॅस्ट्रायटिस, IBS, क्रॉन्स डिसीज इत्यादी त्रास होतात.

चुकीच्या सवयी ज्यामुळे ऍसिडिटी वाढते
आहारातील चुका

उपाशीपोटी लिंबूपाणी, अतिआंबट पदार्थ (लोणचं, दही, ताक, इडली, डोसा, ढोकळा, बेकरी पदार्थ, जंक फूड, तळलेले पदार्थ, पॅकेट स्नॅक्स, नासलेले पनीर, मांसाहार).

भूक लागल्यावर पोळी-भाजीऐवजी चहा, कॉफी, तंबाखू, अल्कोहोल किंवा जंक फूड खाणे.

जेवल्यानंतर लगेच आडवं पडणे

जेवणानंतर जठरामध्ये अन्न आणि पाचक रस मिसळण्याची प्रक्रिया 2-3 तास चालते. लगेच आडवं पडल्यास ते अन्न वर ढकललं जातं आणि रिफ्लक्स होतो.

पाण्याचं अतीप्रमाण

जेवताना किंवा जेवणानंतर तांब्याभर पाणी पिणे. त्यामुळे पाचक रस पातळ होतात आणि पचन मंदावते.

तीन सोपे नियम (औषधाशिवाय आरामासाठी)
आहार योग्य ठेवणे

अतिआंबट, तिखट, तळलेले, जंक फूड टाळा.

भूक लागल्यावरच जेवण, हलके आणि पचायला सोपे अन्न.

जेवल्यानंतर योग्य सवयी

2-3 तास आडवं पडू नका.

लगेच 10 मिनिटे वज्रासन करा. शक्य नसेल तर सुखासनात बसा.

नंतर 15-20 मिनिटांनी 100 पावलं चाला.

मग 5 मिनिटांसाठी डाव्या कुशीवर वामकुक्षी घ्या.

पाणी पिण्याची पद्धत

जेवणापूर्वी अर्धा तास आणि जेवणानंतर दीड तास अतिप्रमाण पाणी पिऊ नका.

जेवताना अर्धा ग्लास कोमट पाणी घोटघोट प्या.

त्वरीत आराम देणारे घरगुती उपाय
केळी – सकाळी उपाशीपोटी किंवा त्रास झाल्यावर.

आवळा/मोरावळा – सकाळी उपाशीपोटी.

बडीशेप + खडीसाखर – जेवणानंतर.

ओवा – अपचन, आंबट ढेकर, पोट साफ न होणे यासाठी – चिमूटभर ओवा + गरम पाणी.

शंख भस्म – प्रवासात किंवा अचानक त्रास झाल्यास.

निष्कर्ष
हे तीन नियम आणि घरगुती उपाय पाळल्यास, कित्येक वर्षांपासूनचा ऍसिडिटी/रिफ्लक्सचा त्रास मुळापासून कमी होतो. औषधांवर अवलंबून राहण्याची गरज राहत नाही.

वरील सर्व माहिती व्हिडिओ स्वरूपात आपण पाहू शकता