“आम्ही जातो तुम्ही कृपा असू द्यावी! सकल सांगावी विनंती माझी!!”
या ओळी उच्चारून ज्यांनी मानवी जीवनाचा निरोप घेतला आणि सदेह वैकुंठाला प्रस्थान केले, ते म्हणजे महाराष्ट्राचे लाडके संत – संत तुकाराम महाराज.
आज फाल्गुन वद्य द्वितीया. वारकरी संप्रदायासाठी अत्यंत भावूक, कृतज्ञतेचा आणि भक्तिभावाने ओथंबलेला दिवस. देहू नगरीत आजही तोच टाळ-मृदंगांचा निनाद, तोच ‘गाथे’चा गजर आणि इंद्रायणीच्या लाटांतून उमटणारा एकच स्वर – “तुका झाला गुप्त!”
वाढ वेळ झाली उभा पांडुरंग!
तुकोबांनी आपल्या अभंगातून जणू वैकुंठगमनाची पूर्वसूचना दिली होती –
“वाढ वेळ झाली उभा पांडुरंग, वैकुंठी श्रीरंग बोलवितो!”
देहूच्या इंद्रायणी काठी जनसमुदाय साक्षी असताना, तुकोबांनी देहाच्या मर्यादा ओलांडल्या. मृत्यूचा क्षण त्यांनी उत्सवात रूपांतरित केला.
भय नव्हे, तर भेटीचा आनंद!
वियोग नव्हे, तर परमात्म्याशी एकरूप होण्याचा सोहळा!
अद्वितीय वैकुंठगमन – भक्तीची पराकाष्ठा
सामान्य माणसाला मृत्यूची भीती वाटते; पण तुकोबांनी मृत्यूलाच सण बनवले.
“जातो आम्ही स्वर्गालोका, निरोप आता द्यावा तुका!”
गरुडावर स्वार होऊन ते वैकुंठाला गेले, असे वारकरी परंपरेत मानले जाते.
“कुडी सहित झाला गुप्त तुका” – ही ओळ आजही अंगावर रोमांच उभे करते.
जगाच्या पाठीवर सदेह वैकुंठगमनाचे हे अद्वितीय उदाहरण भक्तीच्या सर्वोच्च शिखराचे दर्शन घडवते.
इंद्रायणीच्या लाटांतून आजही घुमतोय ‘तुका’
देह गेलाही असेल, पण तुकोबा गेले नाहीत.
ते जिवंत आहेत—
त्यांच्या अभंगांच्या अमृतगंगेच्या रूपाने
अन्यायाविरुद्ध उभे राहण्याच्या सामर्थ्यात
निसर्गप्रेमाच्या ओव्यात
आणि विठ्ठलाशी असलेल्या सख्यभावात
वारकरी जेव्हा म्हणतात—
“पुंडलिक वरदे हरी विठ्ठल, श्री ज्ञानदेव तुकाराम!”
तेव्हा भक्तीचा तो अखंड प्रवाह आजही वाहत राहतो.
आजची खरी श्रद्धांजली
आजच्या वैकुंठगमन सोहळ्यानिमित्त आपण तुकोबांच्या विचारांना उजाळा दिला, त्यांच्या अभंगांचे चिंतन केले, तर तीच खरी श्रद्धांजली ठरेल.
॥ *तुका झाला गुप्त* ॥
इंद्रायणीच्या काठी आज, भक्तिचा मळा फुलला,
विठूरायाचा लाडका तुका, निरोप द्याया उभा ठाकला.
टाळ-मृदंगाच्या गजरात, देहू नगरी दुमदुमली,
वैकुंठीची विमानं मग, अवनीवरती उतरली.
“आम्ही जातो तुम्ही आता, कृपा असो द्यावी,”
ह्याच विनंतीची तुकोबांनी, आर्त हाक गावी.
नव्हता मृत्यूचा सोहळा, तो तर भेटीचा अट्टहास,
इंद्रायणीच्या लाटांनाही, लागला विठ्ठल ध्यास.
पक्षी अन पशू सारे, स्तब्ध होऊन बघत होते,
इंद्रायणीचे पाणी सुद्धा, डोळ्यांत अश्रू ढाळत होते.
वाढ वेळ झाली उभा, गरुडावरती पांडुरंग,
तुका सदेह निघाला, विठ्ठलाच्या रंगात दंग.
नाही राहिली ती कुडी, ना तो देह उरला,
भक्तीचा प्रत्यक्ष पुरावा, अवघ्या जगाने पाहिला.
‘कुडी सहित झाला गुप्त’, तुका वैकुंठाला गेला,
गाथेच्या रूपाने आजही, तो घराघरांत उरला.
भक्तीचा सोपा मार्ग सामान्य जनतेसाठी खुला करणाऱ्या या जगद्गुरू संताला ‘दिनप्रभा पोर्टल’च्या वतीने कोटी कोटी नमन!
॥ तुका झाला गुप्त ॥
डॉ किरण बोधले (9730347449)
लेखक वक्ते आणि विचारप्रवर्तक