नमस्कार, मी डॉ. क्षितीजा. डॉ. क्षितीजा सिंपल आयुर्वेदच्या एका नवीन भागामध्ये तुमचं मनापासून स्वागत!
आयुर्वेदानुसार, ऋतुबदलानुसार आहार-विहारात आवश्यक बदल केल्यास आपण कायम निरोगी राहू शकतो. सध्या हिवाळा – म्हणजे हेमंत आणि शिशिर ऋतू. या दिवसांत हवा थंड व कोरडी होत असल्यामुळे शरीरातील वात आणि कफ दोष वाढतात. त्याचा परिणाम म्हणून—
सांधेदुखी, स्नायू आखडणे, बधिरपणा
पोट न साफ होणे, मलावरोध
सर्दी, कफ, सायनस, नाक बंद होणे
त्वचा व केस कोरडे पडणे
अशा तक्रारी वाढतात.
हिवाळ्यात भूकही जास्त लागते आणि त्यामुळे वजन वाढण्याची शक्यता असते. म्हणूनच आज आपण पाहणार आहोत घरात सहज उपलब्ध असलेले सहा पदार्थ जे हिवाळ्यात सर्वांनी आवर्जून खावेत—इम्युनिटी वाढवण्यासाठी आणि वात-कफ दोष संतुलित ठेवण्यासाठी.
व्हिडिओ शेवटपर्यंत पहा, कारण प्रत्येक टिप उपयुक्त आहे. आणि अजून चॅनल सबस्क्राईब केले नसेल तर नक्की करा, जेणेकरून नवीन आरोग्यविषयक व्हिडिओ तुम्हाला मोफत मिळत राहतील.
१. तेल (घाण्याचं तेल)
हिवाळ्यात वाढलेल्या वाताला शांत करण्यासाठी शरीराला स्निग्धतेची गरज असते.
आतड्यांना मऊपणा मिळतो
सांध्यांना वंगण मिळते
पचन सुधारते
शेंगदाणा / सूर्यफूल / करडईचे शुद्ध लाकडी घाण्याचे तेल वापरा.
रोजच्या जेवणात कच्च्या तेलाचे २ चमचे जरूर घ्या – चटणीवर, सॅलडवर इत्यादी.
⚠️ रिफाईन केलेले ऑइल, पाम तेल टाळा – कोलेस्टेरॉल, ब्लॉकेज, कॅन्सरचा धोका वाढू शकतो.
२. तूप
देशी गाईचे किंवा घरगुती विरजणाचे तूप उत्तम.
वजन, कोलेस्टेरॉल वाढत नाही
त्वचा-केस मऊ राहतात
आतड्यांना स्निग्धता मिळते
हिवाळ्यात रोज १–२ चमचे तूप घ्या.
रात्री झोपताना—
गरम दूध + १ चमचा तूप + पाव चमचा सुंठ → सकाळी पोट छान साफ होण्यास मदत.
३. तेलबिया (तीळ, जवस, शेंगदाणे, सूर्यफूल बी)
यामध्ये स्निग्ध + उष्ण दोन्ही गुण असतात. विशेषतः तीळ—
कॅल्शियम मुबलक
हाडांची झीज कमी
केसांसाठी उत्तम
तीळ भाजून घ्या आणि दुपारी जेवणाआधी २–३ चमचे तीळ + तितकाच गूळ चावून खा. संपूर्ण हिवाळ्यात हा प्रयोग अत्यंत फायदेशीर.
४. ड्रायफ्रूट्स
काजू, बदाम, अक्रोड, पिस्ता, अंजीर, मनुके, खारीक.
प्रोटीन, चांगले फॅट्स, मिनरल्स मुबलक
शरीराला उष्णता व ऊर्जा
रात्रभर भिजवून सकाळी—
४ बदाम + २ अंजीर + २ काजू + अक्रोड
किंवा ड्रायफ्रूट्सचे तुपातील लाडू, रोज एक.
५. मसाले
लवंग, मिरी, दालचिनी, मोहरी, आलं, लसूण, सुंठ.
हे सर्व उष्ण असून—
पचन सुधारतं
वात-कफ कमी होतात
सर्दी, कफ, वजन नियंत्रणात राहतं
दररोजच्या फोडणीत हे मसाले वापरा.
६. बाजरी
महाराष्ट्रातील पारंपरिक, पौष्टिक धान्य.
पचायला हलकी
ग्लुटेन फ्री
शुगर, कोलेस्टेरॉल कमी करण्यास मदत
वात व आमवात रुग्णांना विशेष उपयुक्त
बाजरीची भाकरी करताना—
लसूण, तीळ मिसळा आणि वरून तूप किंवा (आमवात असल्यास) एरंडेल तेल लावा.
अन्य उपयुक्त हिवाळी पदार्थ
दही (उष्ण गुणधर्माचे) – दुपारी १–२ चमचे
आवळा – व्हिटॅमिन C समृद्ध
च्यवनप्राश – सकाळी उपाशीपोटी
मेथी, करडई, गाजर, बीट, संत्री – हिवाळ्यात मुबलक
हे सर्व आहारात घेतल्यास संपूर्ण हिवाळा निरोगी जातो आणि पुढील ऋतूतही आरोग्य उत्तम राहते.
माहिती उपयुक्त वाटली तर आपल्या मित्र-नातेवाईकांना जरूर शेअर करा.
निरोगी आयुष्य हेच आमचं ध्येय!